کتاب‌های اولویت‌بندی

کتاب ذات‌گرایی نوشته گرگ مک‌کیون در فصل دوم با عنوان فصل دوم به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه توانایی انتخاب، انسان را تعریف می‌کند و چرا فراموش کردن این قدرت ما را به ورطه درماندگی می‌کشاند. خلاصه پیش‌رو بخشی از پروژه خلاصه‌سازی ارزشمندترین کتاب‌ها برای اکوسیستم نوآوری فارسی توسط رادیو شب‌گفتار است.

نویسنده کتاب را با روایتی شخصی از دوران تحصیل در رشته حقوق آغاز می‌کند. او در ابتدا به توصیه دیگران برای باز نگه داشتن گزینه‌ها تن داده بود، اما به جای انتخاب یک مسیر مشخص، تلاش می‌کرد هم‌زمان حقوق بخواند، مدیریت مطالعه کند و بنویسد. این استراتژی پاشیده و تلاش برای انجام همه‌چیز باعث شده بود نه شکست بخورد و نه موفقیت چشمگیری کسب کند. سفر اتفاقی او به آمریکا و آشنایی با دیدگاه‌های مختلف، نقطه‌عطفی شد تا روی کاغذی بنویسد که اگر تنها مجاز به انجام یک کار در زندگی بود، چه می‌کرد. نتیجه نشان داد که رشته حقوق جایی در خواسته‌های واقعی او ندارد.

نویسنده از این تجربه درمی‌یابد که تا پیش از آن، هرچند منطقاً می‌دانست حق ترک تحصیل دارد، اما از نظر عاطفی این گزینه را برای خود قائل نبود. او با خودداری از انتخاب نکردن حقوق، در واقع به صورت پیش‌فرض انتخاب کرده بود آن را ادامه دهد. استدلال محوری فصل این است که ما اغلب انتخاب را به عنوان یک شیء یا گزینه بیرونی می‌بینیم، در حالی که انتخاب یک عمل است. گزینه‌ها ممکن است محدود یا سلب شوند، اما قدرت درونی انتخاب هرگز از بین نمی‌رود. وقتی از این حق چشم‌پوشی می‌کنیم، در واقع به دیگران اجازه می‌دهیم به جای ما تصمیم بگیرند.

برای تبیین اینکه چرا انسان‌ها توانایی انتخاب خود را از یاد می‌برند، نویسنده به پژوهش‌های کلاسیک مارتین سلیگمن و استیو مایر درباره درماندگی آموخته‌شده اشاره می‌کند. در آن آزمایش‌ها، سگ‌هایی که بارها در برابر شوک الکتریکی بی‌دفاع مانده بودند، پس از آن حتی زمانی که راه فرار فراهم بود، هیچ تلاشی برای نجات نکردند چون یاد گرفته بودند که کنترل و انتخابی ندارند. این پدیده در انسان‌ها نیز به دو شکل بروز می‌کند: برخی مانند دانش‌آموزی که در ریاضی درمانده شده، کاملاً تسلیم می‌شوند و دست از تلاش برمی‌دارند؛ برخی دیگر واکنشی معکوس نشان داده و بیش از حد فعال می‌شوند. این افراد هر فرصت و مسئولیتی را می‌پذیرند و تلاش می‌کنند همه‌کار را با هم انجام دهند.

نویسنده نشان می‌دهد که افراد غیراساتشیال یا غیرذات‌گرا باور دارند که «مجبورند» همه‌چیز را انجام دهند و این‌گونه حق انتخاب را از خود سلب می‌کنند. در مقابل، افراد ذات‌گرا با آگاهی کامل از قدرت درونی خود می‌گویند «من انتخاب می‌کنم». این افراد نه تنها قدرت انتخاب را به رسمیت می‌شناسند، بلکه آن را جشن می‌گیرند و می‌دانند که تسلیم شدن در برابر فشار دیگران به معنای واگذاری سکان زندگی است.

به عنوان یک خوانش کاربردی و فرضی از سوی خلاصه‌نویس، برای تمرین این مهارت در محیط کار می‌توانید هر زمان که حس کردید زیر حجم انبوهی از وظایف غرق شده‌اید، متوقف شوید و از خود بپرسید: کدام‌یک از این کارها را واقعاً بر اساس ارزش‌های خود انتخاب کرده‌ام و کدام را فقط از روی عادت یا ترس پذیرفته‌ام؟ سپس آگاهانه مسئولیت انتخاب‌هایتان را به عهده بگیرید.

به عنوان نکته مفید پایانی، فراموش نکنید که گزینه‌های بیرونی ممکن است محدود شوند، اما هیچ‌کس نمی‌تواند قدرت درونی شما را برای انتخاب کردن سلب کند مگر اینکه خودتان آن را از یاد ببرید.